de-kronieken-van-bomon-godveerdegem-06

De Kronieken van Bomon - Over mijn geboortestreek - 06

Godveerdegem of Usfertegem?

 

Toen mensen mij in de jaren vijftig vroegen waar ik woonde, antwoordde ik altijd: “In de Kerkstroate in Usfertegem”. Godveerdegem werd namelijk in ons dialect uitgesproken als “Usfertegem” of als “Utsverdegem”. De verklaring van deze uitspraken gaan terug tot het vroegere “Gotfertegem”, dat nadien werd verbasterd tot “Hot(s)fertegem”. Omdat in het Zottegemse dialect de ‘h’ aan het begin van een woord niet altijd uitgesproken wordt, werd het dus “Ot(s)fertegem”, en met de in die streek veel voorkomende klankwisselingen o/u, i/e, d/t, f/v, en k/ch ("ek goa noar 't skole" : "ik ga naar school"), plus het soms weglaten van medeklinkers, komen we tot “Usfertegem” of Utsverdegem". Meer nog dan in veel andere Vlaamse dialecten zijn sommige woorden die nog altijd veelvuldig gebruikt worden in die streek afgeleid van Franse woorden: "velo" (fiets), "ambras" (van het Franse embarras: hinder, ruzie, narigheid,...), "ferset" of "ferket" (van het Franse fourchette: vork), "sosisse" (van saucisse: worst),...

 

Deze toelichting zal je op onze eerste tochten door het verleden helpen om een aantal uitspraken in het plaatselijk dialect gemakkelijker te begrijpen. Het dient echter gezegd te worden dat niet alle mensen uit de streek van Zottegem precies hetzelfde dialect spraken (of thans nog spreken). In het ene dorp werden/worden sommige woorden al wat anders uitgesproken dan in het andere. Mijn onderzoek op dat vlak heeft zelfs uitgewezen dat er in de voorbije 65 jaar nog grotere verschillen in uitspraak zijn opgetreden, wellicht te wijten aan inwijkelingen uit andere streken die zich in de loop der jaren in Zottegem en omgeving zijn komen vestigen en de plaatselijke dialecten nog iets meer verbasterden. Er was/is zelfs een verschil in uitspraak van sommige woorden in het Zottegemse dialect van mijn vader (geboren te Sint-Antelinks) en dat van mijn moeder (geboren te Ophasselt); twee dorpen die nog geen zes kilometer van elkaar verwijdert liggen, maar toch elk hun 'eigen' dialect hebben.

 

Of we het echter hebben over Godveerdegem, Otsfertegem of Usfertegem: het is het dorpje waar ik mijn eerste levensjaren vulde en waar ik nog altijd een beetje verliefd op ben, hoewel het thans - ruim een halve eeuw later - hier en daar ook al de kunstmatige grimassen vertoond van een moderne buitenwijk. Maar toch lijkt de zon daar nog altijd iets trager op te komen en onder te gaan dan in de grootsteden. En ook het leven zelf holt er (nog) niet in hetzelfde jachjtige ritme vooruit. De rust ligt er nog altijd als een donszacht knuffeldeken uitgespreid over de velden en weiden, en de hanen kondigen er op de boerderijen nog altijd het einde van de nacht of het begin van een nieuwe werkdag aan. Verstild, maar niet versteend is de omgeving. De natuur mag er op vele plaatsen nog vrij loslopen als een dartele puppy; ze ligt er nog niet overal vastgemetseld binnen lage of hoge tuinmuurtjes en door mensen aangelegde sierparkjes waar om de zoveel dagen de grasmaaier doorsnort. Hoewel de meeste huidige bewoners - en zeker de jongere generaties - in niets meer te onderscheiden zijn van met de tijd mee geëvolueerde stadsmensen, straalt hun persoonlijkheid toch nog altijd het heerlijke aroma uit van het gezonde buitenleven. Het dorpskerkje is er nog altijd het hoogste gebouw in het dorp en de zwaluwen nestelen er nog elk jaar onder de dakpannen van lage stallen en schuren die de omgeving nog parfumeren met de geuren van vee en natuurgewassen. De parfums van Dior, Chanel, Gucci en andere beroemde neuzen zitten hier wel al in de kleren van de dorpsbewoners, maar de heerlijke geuren van (jammer genoeg steeds zeldzamer wordende) veldbloemen en kruiden zijn hier nog altijd intenser aanwezig dan deze van uitlaatgassen en fabriekswalmen.

 

Op het leven in dit dorpje en omgeving zal ik in een aantal latere hoofdstukken nog dikwijls terugkomen. We zullen op onze tocht zo nu en dan schaamteloos binnengluren in de woon- en slaapkamers van al lang tot stof vergane dorpsbewoners. We zullen samen op schattenjacht gaan, een kinderoorlog voeren, "doktertje spelen" met een ouder dorpsmeisje, met een echte revolver op vreedzaam grazende koeien schieten, meikevers vangen, de rammelende kettingen op de graven rond het kerkje horen, op de schoot van Bobbejaan Schoepen kruipen, kermis vieren, en vroom "weesgegroetjes" lezen om onze "zondekes" wit te wassen. We zullen er getuige van zijn hoe een pastoor die liever met de duivel dan met de heiligen boemelde uit het dorp verjaagd werd, hoe de getuigen van Jehova vervolgens mijn ouders "psychisch verminkten" en hoe ze onze vredige kinderwereld met onmenselijke verboden en angstaanjagende toekomstperspectieven in elkaar ramden. We zullen op onze eerste grote reis door het verleden tussendoor ook een reeks uitstapjes maken naar gebeurtenissen die zich ver buiten de grenzen van ons dorpje voltrokken. We zullen zien hoe de maatschappij, wetenschap, techniek, kunst en alle andere aspecten van het leven binnen één decennium supersnel evolueerden en toch nog met één been in tal van tradities en gewoontes bleven vastzitten...

 

Godveerdegem - Winterbeelden
Godveerdegem - Zomerbeelden